"Het vooruitzicht op ernstige pijn kan ondraaglijker zijn dan het aanschijn van de dood.”
Albert Schweitzer
De
International Association for the Study of Pain definieert pijn als
’een onaangename sensorische of emotionele ervaring, samenhangend met actuele of potentiële weefselbeschadiging of beschreven in termen van een dergelijke beschadiging.
Een veel pragmatischere definitie is die van
McCaffery*: ‘pijn is datgene wat een persoon die het ervaart zegt dat het is en is aanwezig wanneer hij/zij zegt dat het aanwezig is'. De subjectieve ervaring van de patiënt wordt in deze definitie als een belangrijk uitgangspunt benadrukt.
Pijn is een natuurlijk beschermingsmechanisme van het lichaam. Het is in eerste instantie een waarschuwingsmechanisme, als reactie op dreigende of actuele weefselschade. Het subjectieve karakter van pijn maakt het een complex gegeven om te behandelen. Pijn kan gemeten worden met een pijnschaal van 0 tot 10 waarbij 10 de meest erge pijn voorstelt die de patiënt zich kan inbeelden.
Pijn kan ingedeeld worden naargelang de duur, de oorsprong of oorzaak van de pijn.
| acute pijn |
>< |
chronische pijn |
| nociceptieve pijn |
>< |
neuropathische pijn |
| Top |
| ACUTE VERSUS CHRONISCHE PIJN |
Acute pijn is een alarm. Het wijst erop dat er iets ongewoons gebeurt in het lichaam (trauma, ziekte, …), welke om een reactie vraagt. Wanneer de oorzaak behandeld wordt, heeft de pijn geen nut meer en verdwijnt daardoor relatief snel.
Chronische pijn is een pijn die voor een langere periode aanhoudt, namelijk langer dan drie maanden. Doordat de patiënt zich voor een lange periode pijn ervaart, heeft dit een grote invloed op het dagelijks functioneren en levenskwaliteit van de persoon in kwestie.
| Top |
| NOCICEPTIEVE VERSUS NEUROPATHISCHE PIJN |
Nociceptieve pijn (=weefselbeschadigingspijn) is een pijn die ontstaat doordat er een druk ontstaat op de zenuwen, zonder dat de zenuw hierdoor schade oploopt, bijvoorbeeld artrose. Nociceptieve pijn wordt verder ingedeeld in somatische en viscerale pijn.
Somatische pijn is nociceptieve pijn die uitgaat van huid, spierweefsel of bot; is meestal duidelijk gelokaliseerd en scherp, stekend of kloppend van karakter.
Viscerale pijn is nociceptieve pijn die uitgaat van de ingewanden van de borst of de buik. Deze is meestal niet duidelijk gelokaliseerd en vaak borend, drukkend of krampend van karakter.
Neuropathische pijn ontstaat door beschadiging van het zenuwstelsel. Deze pijn is meestal brandend, tintelend van karakter en vaak wordt het aanraken van het betrokken lichaamsdeel als onaangenaam ervaren. Mogelijke oorzaken zijn gordelroosinfectie (zona), MS, kanker, een zware hernia, enz..
Om aan te tonen dat chronische pijn een wijdverspreid probleem is, wordt hieronder de “Pain in Europe survey” behandeld.
| Top |
De term doorbraakpijn werd voor het eerst uitvoerig besproken door Dr. Portenoy**; hij omschreef het als een kortstondige verergering van pijn, ervaren door de patiënt die stabiele en voldoende gecontroleerde basispijnstilling heeft.
De term ‘doorbraakpijn’ wordt nu veelvuldig gebruikt en verwijst naar het feit dat de pijn ‘doorbreekt’ doorheen de langwerkende pijnmedicatie die op vaste tijdstippen wordt gegeven (meestal 2 x daags). Andere termen die nog worden gebruikt voor ditzelfde fenomeen zijn ‘episodische pijn’, ‘pijnopstoot’, ‘voorbijgaande pijn’ of ‘kortstondige pijn’.
Er wordt een onderscheid gemaakt tussen drie soorten doorbraakpijn, zijnde:
Dit is pijn die ontstaat door een activiteit van de patiënt zelf of van zijn omgeving. De aanleiding kan zijn hoesten,naar het toilet gaan, verzorgd worden,…
Dit is pijn die spontaan komt zelfs als de patiënt rust. Dit is zeer onvoorspelbare pijn.
Deze pijn ontstaat aan het einde van het dosisinterval van de langwerkende medicatie.
Doorbraakpijn komt bij ongeveer 70% van de pijnpatiënten voor en is gezien zijn frequentie en intensiteit een belangrijke factor die de levenskwaliteit van pijnpatiënten vermindert.
Bovendien wordt doorbraakpijn momenteel nog vaak miskend of zelfs onderbehandeld. Het is daarom erg belangrijk om er met uw arts over te spreken.
| Top |
Om de evolutie van de pijn bij een patiënt te meten, wordt beroep gedaan op een
visuele pijnschaal, of Visual Analogue Scale (VAS). De VAS is een pijnschaal zonder verdere onderverdeling, het heeft enkel het cijfer nul als beginwaarde en het cijfer tien als eindwaarde. Het cijfer nul duidt op geen of nauwelijks pijn, het cijfer tien daarentegen weerspiegelt een ondraaglijke pijn.
De patiënt zal op de VAS, de graad van ernst van zijn pijn aanduiden, zonder daarbij echt een cijfer aan te duiden. Er zijn ondertussen andere visuele pijnschalen op de markt uitgebracht, waar de patiënt wel een exact getal kan aanduiden. Voor Alzheimerpatiënten en kinderen worden ook de gezichtjesschalen gebruikt.
voorbeeld aanduiding pijn op een pijnschaal:
| kinderen |
volwassenen |
 |
 |
|
Top |
De ‘Pain in Europe survey’ ondervroeg, via een korte telefonische
enquête, meer dan 46.000 chronische pijnpatiënten uit 16 verschillende landen in Europa en Israël. Deze studie is een van de grootste en nauwkeurige studies ooit afgenomen in Europa met betrekking tot chronische pijn. In West-Europa zijn er vier miljoen mensen met ernstige kankerpijn! Slechts de helft wordt goed behandeld.
De resultaten tonen aan dat
23% van de Belgen (= 2,4 miljoen mensen) lijdt aan
chronische pijn, dit is bijna 1 Belg op 4. Met de vergrijzing zal dit 1 Belg op 3 worden. Van de Belgische gezinnen krijgt 42% te maken met chronische pijn en er waren geen significante verschillen tussen de verschillende regio’s. België heeft hiermee - na Noorwegen, Polen en Italië - de hoogste verspreiding wat betreft chronische pijn binnen Europa. De globale verspreiding van chronische pijn binnen Europa is 19% (n = 46.394).
Bij één op drie personen heeft die pijn invloed op zijn levensstijl. Zonder de juiste behandeling, zijn deze mensen dikwijls niet in staat om te werken of zelfs de meeste eenvoudige taken uit te voeren. Als gevolg hiervan, lijden ze vaak niet alleen aan fysische problemen maar ook aan andere problemen zoals depressie en interpersoonlijke stress.Pijn heeft dus een economische en sociale weerslag.
|
Top |
* McCaffery, Margo, and Alexandra Beebe. Pain: Clinical Manual for Nursing Practice. St. Louis, MO: C. V. Mosby, p. 7, 1989.
**
Portenoy RK, Bennet DS, Rauck R. et al. Prevalence and characteristics of breakthrough pain in patients with chronic noncancer pain. Program and abstracts of the 24th Annual Scientific Meeting of the American Pain Society. March 30 April 2, 2005; Boston, Massachussetts Poster B98.
Français
Ik ben dokter